Rozalie Hirs

2017-12-30

‘Choose freedom – now’ [review by Dieuwertje Mertens, Parool]

Vandaag, op de één-na-laatste dag van het jaar, verscheen een recensie over verdere bijzonderheden in het Parool: ‘Kies je vrijheid – en wel nu’ door Dieuwertje Mertens. Ben heel blij met haar positieve lezing van het leeuwendeel van de bundel, de serie bewegingslijnen, een roadtrip over een denkbeeldig continent: “Ze geeft de lezer veel autonomie, binnen de kaders die ze zelf heeft geschapen” en “Wat haar poëzie verrassend en goed maakt, zijn de tegenstellingen: op directieve toon benoemt ze de vrijheden, ondanks de haastige toon, en heeft ze oog voor detail. Ze combineert formeel taalgebruik met intieme zaken.”

Kies je vrijheid – en wel nu
Hirs’ poëzie moet je hardop ontdekken: ‘Zing op steeds andere wijze’

Rozalie Hirs (1965) is niet alleen dichter, maar ook componist. Het is dan ook niet verrassend dat op de achterflap van haar zesde bundel verdere bijzonderheden de aanwijzing staat om de gedichten ‘hardop te ontdekken. (…) Zing op steeds andere wijze. Op eigen tempo, adem, voelend denkend door de eigen stem.’

De partituur is niet vastomlijnd. De regelafbreking is willekeurig, soms zijn er strofes, soms niet. Hirs maakt wel gebruik van leestekens, maar omdat punten niet worden gevolgd door hoofdletters, zijn ze niet dwingend. Ze geeft de lezer veel autonomie, binnen de kaders die ze zelf heeft geschapen:

markeer zes bestemmingen naar keuze op de kaart
van je keuze, elk met een heel eigen geschiedenis, leeftijd,

Hoewel de lezer aan de hand van de zes gekozen bestemmingen zijn eigen route mag bedenken, is de toon directief

pak je rugzak.
wat neem je mee – tent, slaapzak, geweer?

Het begint goed. Daar gaan we, op avontuur met Hirs. In de eerste cyclus bewegingslijnen neemt ze de lezer mee naar motelkamers, vluchtroutes, rotsen, een museum.

Ze schakelt soepel van beelden naar ervaringen naar herinneringen:

sporen van liefde. in de wasbak je zeep, scheerschuim. in de lade je sokken.
op de vloer de vieze. schrijven ‘jij’ in de kamer. niet echt jij . hij evenmin.
buiten zichzelf. ben jij. schim van beweging. alweer. rilt. een buitenissig rillen

voorbij de tijd. toont een jonge kelner zijn sixpack aan meisjes – zonovergoten
god die almachtige golven berijdt. hoog, heel high. giechelen meisjes dan tilt
een denkbeeldige surf ze op, allemaal tegelijk. tolt licht rond, in het rond.

De jachtige associaties van Hirs lijken soms op steno. Wat haar poëzie verrassend en goed maakt, zijn de tegenstellingen: op directieve toon benoemt ze de vrijheden, ondanks de haastige toon, en heeft ze oog voor detail. Ze combineert formeel taalgebruik met intieme zaken:

word gekust, indien gewenst op de mond.

Na die eerste cyclus zakt de bundel een beetje in. Misschien was de bundel wel sterker geweest als hij alleen uit bewegingslijnen had bestaan. Er volgt onder meer een ode aan varens, een ode aan de liefde en het opsommende polysynthetisch sneeuwalfabet. De gedichten zijn zintuiglijk en eerder reflectief dan associatief.

Avontuur is niet langer het doel. De ijzersterke eerste cyclus wordt niet meer geëvenaard. De reis voert nu richting het einde. Onbezonnen vrijheden maken plaats voor levenslessen: geen oor heeft gehoord wat in geen hart hoofd is opgekomen.

Dieuwertje Mertens, Parool, 30 december 2017


2017-12-28

‘Gedichten om hardop van te genieten’ [recensie door Eric van Loo, Meander Magazine]

Vandaag vond ik een fijne recensie door Eric van Loo op Meander Magazine over verdere bijzonderheden: ‘Gedichten om hardop van te genieten’, Meander Magazine, December 2017. Hier een citaat van deze verwonderde lezer, vol verrassende inzichten:

“Tijdens het lezen van verdere bijzonderheden van Rozalie Hirs kwam ik er al snel achter, dat er van de lezer een andere leeshouding gevraagd wordt. Mede door het witte winterlandschap van begin december werd mijn aandacht als eerste getrokken door het ‘polysynthetisch sneeuwalfabet’, dat ergens aan het eind van de bundel met witte inkt op zwarte bladzijden is afgedrukt. De ondertitel ‘[sneeuwdroom anno 2071]’ doet vermoeden, dat het gedicht in een verre, sneeuwloze toekomst is gedacht. Twee bladzijden lang lezen we een opsomming van de meest uiteenlopende sneeuwfenomenen. Ongewone poëzie, maar gezien de regeleindes ook niet echt een prozagedicht te noemen:

(…) Dat hardop voorlezen werkt, maar het is nog niet zo eenvoudig. Waar adem te halen? Waar pauzes te nemen, welke woordgroepen horen bij elkaar? Net zoals bij het spelen van een muziekstuk vanaf blad vergt het voorlezen een paar keer oefenen. Misschien is dat wel de bedoeling van de dichter, die tevens componist is. Op Spotify kan ik slechts één track van haar vinden. Maar dat is wel een sleutelstuk. Luister maar even mee: is dit muziek, is dit poëzie? De tekst is niet volledig verstaanbaar, maar duidelijk is dat de twee stemmen door de ritmische voordracht de woorden tot klanken reduceren, en dat anderzijds door de voordracht de woorden een andere betekenis krijgen. Terugkerend naar het sneeuwfragment krijgt de tekst een bezwerend karakter, waarbij de woorden kriskras als sneeuwvlokken naar beneden dwarrelen.

Naast het genoemde sneeuwgedicht bestaat verdere bijzonderheden uit vijf afdelingen. De afdelingen ‘bewegingslijnen’, ‘je andere onophoudelijk’, ‘varens’ en ‘zeg liefde’ zijn feitelijk gedichtenreeksen, die elk uit een aantal genummerde gedichten bestaan. Alleen de afdeling ‘oneindig breekbare’ bestaat uit gedichten die met een eigen titel in de inhoudsopgave vermeld staan. De thematiek van deze gedichten is wisselend. Centraal lijkt te staan het mens-zijn, waarnemen en waargenomen worden. Misschien verwijst ‘oneindig breekbare’ naar de kwetsbaarheid van het mens-zijn, zoals verwoord in ‘Fragile’ van Sting: ‘On and on the rain will say / how fragile we are’.

Het ontbreken van hoofdletters en interpunctie maakt deze tekst niet zo makkelijk te duiden. Die meerduidigheid is natuurlijk opzettelijk. De condition humaine zelf is immers raadselachtig en ongrijpbaar. Ik lees, dat de mens ‘zomaar zijnde’ is en ‘verschijnend aan iemands zijn’. Maar is het laatste woord van de tweede strofe wel een werkwoordsvorm? Als we doorlezen staat er opeens ‘zijn of haar werkelijkheid’. Als mens ‘toon je dat aan levenden die zich tonen’, zijn we subject en object tegelijk. In ‘verschijn en wezen’ uit dezelfde afdeling lezen we iets vergelijkbaars: ‘niets verschijnt zonder dit waarnemen / van wie dan ook – hoe dan ook vindt verschijnen plaats / en geen zijnde – voor zover het verschijnt – bestaat in enkelvoud’.”

Lees verder op Meander Magazine.


2017-12-22

Tip in De Standaard, België

Johan de Boose tipt gestammelte werke (Berlin: kookbooks, 2017) van Rozalie Hirs vandaag in De Letteren, De Standaard, België, op de vraag “Welk boek uit 2017 verdient meer aandacht?”. Met dank aan Gie Devos, die me dit stukje opstuurde! De Boose:

Gestammelte Werke, poëzie van de dichteres/componiste Rozalie Hirs. Het is een prachtige verzameling gedichten, uitgegeven dor de Berlijnse uitgever kookbooks, maar het is meertalig (elf talen, waaronder Nederlands). Een speels en tegelijk urgent boek. Een boek dat grenzen opheft, een Europees statement.


2017-12-15

Multilingualism: Tower of Babel I Diapason

On 15 December 2017 at 20:30 CET the Amsterdam-based experimental poetry venue Perdu presents the first installment of a series of evenings Toren van Babel/ Diapason around the phenomenon of multilingualism in contemporary poetry. The evenings are curated by Lucie Fortuin, Linda Veldman, and Frances Welling (Avondenredactie/ director of Perdu).

During this evening the multilingual poetry book gestammelte werke (2017) by Rozalie Hirs is presented to the Dutch audience. The new book, recently published by the Berlin-based experimental publishing house kookbooks, can be regarded as a manifesto for Europe and the world. Rozalie Hirs, Linda Veldman, and Frances Welling kick off the evening with a language caroussel of poems in Dutch, German, French, English, and Russian, selected from the new compendium. The performance is followed by a round table discussion with Frances Welling (host), Çağlar Köseoğlu, Dean Bowen, and Rozalie Hirs, on the topic of multilingualism in poetry. After the intermission Hirs performs her music composition Bridge of Babel (2009), an imaginary road trip around the world in twenty languages. The program is concluded with a brandnew multilingual radioplay by Lucie Fortuin, Linda Veldman, and Frances Welling.

Date: 2017-12-15
Time: 20:30 CET
Location: Perdu Foundation, Kloveniersburgwal 86, Amsterdam, The Netherlands

2017-12-14

Cover girl at Poëziekrant

The new december issue 6/2017 of the poetry magazine Poëziekrant features an interview with Rozalie Hirs by Johan de Boose on ways of writing, ideas on poetry, as well as the new book verdere bijzonderheden (Amsterdam: Uitgeverij Querido, 2017). The accompanying portrait photograph by Bianca Sistermans serves as the cover image of the current issue. With special thanks to Carl de Strycker, director of Poëziecentrum, Ghent, Belgium, and editor-in-chief of Poëziekrant.


2017-12-10

Poetry performance during Nieuwe Noten

On 10 December 2017 at 15:00 Nieuwe Noten, curated by Fie Schouten, presents the third concert of its opening season, featuring the musicians Fie Schouten (bass clarinet), Jelte Althuis (bass clarinet), Ryoko Imai (percussion), and Rie Wanatebe (percussion). Rozalie Hirs interlaces their music performances with readings from her brandnew poetry book verdere bijzonderheden (Amsterdam: Querido, 2017).
(more…)

Date: 2017-12-10
Time: 15:00
Location: De Ruimte, Distelweg 38, Amsterdam-Noord, The Netherlands
Performers: Fie Schouten (bass clarinet)